به پاس دهه‌ها خدمت علمی و فرهنگی دکتر منوچهر محمدی و تالیف آثار ممتاز در عرصه انقلاب اسلامی، آیین‌ نکوداشت مقام علمی و فرهنگی این استاد در مجموعه فرهنگی سرچشمه (شهدای هفتم تیر) برگزار شد.

به گزارش مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پیام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی که توسط  سید محمد هاشمی معاون حقوقی، امور مجلس و استان های این وزارتخانه در این مراسم قرائت شد، به شرح زیر است:

«بسم الله الرحمن الرحیم»

آسمان پر فروغ علم و فرهنگ ایرانِ اسلامی به ستارگان درخشانی مزین شده است که با تلاش خالصانه مسیر ترقی را طی کرده­‌اند و سال­‌ها با آموختن و نوشتن به چهره­‌هایی آشنا تبدیل شده‌­اند که نقشی جاودان در تعلیم و تربیت جوانان این آب و خاک بر جای گذاشته­‌اند و استاد منوچهر محمدی یکی از این چهره­‌های آشناست.

نکوداشت دانشمند فرهیخته‌­ای که از آغاز آشنایی با او سال­‌ها می‌­گذارد، برای من خاطره­‌انگیز است؛ استادی که افتخار شاگری ایشان را داشتم و همواره آثار او را دنبال می­‌کردم. نام نیکوی استاد پرآوازه حوزه علوم سیاسی و روابط بین‌­الملل بر کتیبه دل همه دوستداران و شاگردان ایشان حک شده است.

دکتر منوچهر محمدی یک چهرۀ علمی، انقلابی، فرهنگی، دغدغه­‌مند، متخصص و متعهد است که براستی باید او را پیشگام و پیشرو در زمینۀ مطالعات انقلاب اسلامی دانست. دکتر محمدی مدرس و آموزگار درس انقلاب و از سرآمدان انقلاب­‌پژوهی است که مطالعات این حوزه را غنا بخشید. فعالیت­‌های علمی و اندیشه‌های روشنگرانه و بالنده او توانست خدمتی شایسته و ماندگار به ایرانِ اسلامی ارائه دهد.

اکنون این اقدام ارزشمند و تلاش‌های خالصانه همه دست اندرکاران آئین پر معنا و عمیق نکوداشت «استاد منوچهر محمدی» شایسته تقدیر است؛ چراکه نکوداشت این پژوهشگر برجسته انقلاب اسلامی در حقیقت بزرگداشت یاد و نام انقلاب است.

این­جانب نیز به سهم خود از ایشان و دست­اندرکاران این مراسم قدردانی می­‌کنم و امیدوارم آثار ارزشمند این دانشمند فرهیخته و متعهد زمینه‌­ساز گسترش مطالعات و پژوهش­‌های عالمانه در زمینۀ انقلاب اسلامی شود. از خداوند منان طول عمر با عزت و جایگاهی سرشار از حرمت و شاگردان با کرامت برای ایشان مسئلت می‌­نمایم.»

گفتنی است، این آیین روز سه شنبه، ۲۸ دی‌ماه به همت مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا، مجموعه فرهنگی شهدای انقلاب اسلامی (سرچشمه) و با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، انجمن علمی جامعه شناسی سیاسی ایران و نیز مرکز فرهنگی و دانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی دانشگاه آزاد در مجموعه فرهنگی سرچشمه تهران برگزار شد.

یادآور می‌شود، در حاشیه این مراسم، نمایشگاهی از آثار استاد منوچهر محمدی نیز عرضه شد.

تهران- ایرنا- وزیر علوم در احکامی سرپرست سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) و رییس مرکز حراست این وزارتخانه را منصوب کرد.

این واقعاً جالب و سرگرم کننده است که می‌بینیم این روزها رسانه‌های غربی در حال تحسین کردن چیزی هستند که نام آن را “انقلاب‌های عربی” گذاشته‌اند. رسانه‌های غربی هرگز انقلاب واقعی را تحسین نمی‌کنند، بلکه همواره علیه انقلاب‌ها در کشورهای درحال‌توسعه تبلیغ می‌کنند، کاری که در تمام دوره جنگ سرد می‌کردند.

چرا رسانه‌های ضدانقلابی غربی ناگهان به فکر ترویج و تبلیغ چیزی که نام آن را “انقلابات” گذاشته‌اند، افتاده‌اند؟ جواب این ساده است. این‌ها عملاً انقلاب نیستند. دولت‌ها و رسانه‌های غربی در حقیقت می‌خواهند بر روی حوادث و روندهای سیاسی که در جهت منافع آن‌ها است، نام “انقلاب” بگذارند تا مهر مشروعیت سیاسی به آن‌ها زده شود.

زمانی که دولت آمریکا و رسانه‌های غربی از چیزی که آن را “انقلاب” نامیده‌اند پشتیبانی می‌کنند، شما خوب می‌فهمید که آن یک انقلاب نیست و اصلاً نمی‌تواند یک انقلاب باشد.

از زمان پایان جنگ سرد، آمریکا در جوش‌وخروش خاصی بوده است. بعدازآنکه دولت کلینتون (با کمک اتحادیه اروپا و مؤسسات تحت نفوذشان) مقام بوریس یلتسین فاسد را مستحکم کرد آمریکا تنها امپراتوری جهان شده بود و قرار بود که دیگر دنیا به‌پای آمریکا بیفتد. از آن زمان به بعد، آمریکا در به راه انداختن جنگ‌ها، تحت نام‌های مختلف و با اهدافی گوناگون درنگ نکرده است.

 

ملاقات یلتسین و کلینتون در موزه و کتابخانه ریاست جمهوری فرانکلین روزولت در نیویورک – ۱۹۹۵

آمریکا مصمم بود که سلطه جهانی خودش را تحمیل کند. هیچ دولت و سازمانی نباید بر سر راهش باشد و تمامی ابزار کنترل (از پروپاگاندا گرفته تا نیروی عظیم نظامی) به کار گرفته خواهد شد. ولی چرا جهان در قلمروی آمریکا درنیامد؟ دولت آمریکا و رسانه‌های وفادار به آن درمانده شده‌اند.

جهان عرب در مقابل هژمونی آمریکا، یک مزاحم اصلی بود. نظرخواهی‌های متعددی که از مردم عادی کشورهای عربی گرفته شد، نشان داد که علیرغم مخارج هنگفت سال‌ها جنگ و پروپاگاندا مردم منطقه، مخالف آمریکا و اسرائیل باقی مانده‌اند.

از پایان جنگ سرد، بمب‌های آمریکا بر روی این کشورها افتاده است: سودان، لیبی، سومالی، عراق، یمن و سوریه؛ و در همین دوره، اسرائیل-متحد نزدیک آمریکا- کشورهای زیر را بمب باران کرده است: سودان، مصر (به عنوان مبارزه با تروریسم در صحرای سینا)، سوریه، لبنان، عراق، کشتن یکی از رهبران حماس در دوبی و قبل از آن، سوءقصد ناموفق رهبر حماس در اَمّان (عَمّان) پایتخت اردن.

در همین دوره، آمریکا حمایت از رژیم‌های استبدادی کشورهای عربی را توسعه داد. چونکه ارتشِ اغلب کشورهای عربی، فرمانبردار همین مستبدین هستند، مردمی که تحت این رژیم‌ها زندگی می‌کنند فهمیده‌اند که ظلمی که به آن‌ها می‌شود از دو طرف می‌باشد، هم از داخل کشور و هم از خارج آن.

بعد از ۱۱ سپتامبر، دولت بوش جنگ‌های امپراتوری را به سطح بالاتری برد. این فرصتی بود تا جهان عرب را به تسلیم در مقابل اراده آمریکا وادارد، گویی بن لادن رهبر منتخب جهان عرب است. اشغال افغانستان صرفاً یک مقدمه بود. جنگ‌های بعدی قرار بود نقشه سیاسی خاور میانه را تغییر دهد و منطقه را پذیراتر برای هژمونی آمریکا و اشغالگری اسرائیل بنماید.

پرزیدنت جرج دبلیو بوش، وزیر خارجه‌اش کالین پاول را جهت اعلام اولتیماتوم به همه رهبران منطقه گسیل داشت و اسرائیل را برای سرکوب فلسطینی‌ها با قوه قهریه بیشتر آزاد گذاشت.

فاز اولیه جنگ افغانستان رضایت آمیز به نظر رسید و این باعث تحریک اشتهای رژیم بوش برای اشغال کم هزینه کشورهای عربی شد. اشغال عراق قرار بود منتهی به تغییر رژیم در سوریه و ایران گردد. (براساس نقل قولی از جنرال وسلی کلارک، در مجموع قرار بود هفت کشور توسط آمریکا گرفته شوند.) هیچکدام از رژیم‌های خاورمیانه قرار نبود جلوی بسط قدرت آمریکا را بگیرند.

تظاهرات در مینه سوتا علیه جنگهای آمریکا در افغانستان و عراق

وقتیکه بتوان با پروپاگاندا و عملیات مخفیانه به اهداف مورد نظر رسید، چرا تجهیزات و جان سربازان امپراتوری را به خطر انداخت.

جریان موسوم به انقلاب سرو (Cedar Revolution) در لبنان در سال ۲۰۰۵ (اعتراضاتی که جماعت طرفدار رژیم سعودی به دنبال سوءقصد به رفیق حریری به راه انداختند.) نمونه‌ای است از اینکه چگونه آمریکا از ماجرای سوءقصد به یک میلیاردر فاسد دست راستی جهت رسیدن به اهداف سیاسی بهره برداری کرد. نهضت سیاسی موسوم به ۱۴ مارس (ائتلاف دست راستی‌ها که سفارتخانه‌های آمریکا و سعودی در بیروت به راه انداختند.) همانقدر انقلابی بود که کنتراهای نیکاراگوئه انقلابی بودند.[۱]

ولی موفقیت‌های اولیه آمریکا منتهی شد به ناکامی‌ها، شکست‌ها، به بن بست رسیدن‌ها و بدنامی‌های مربوط به تجاوز به حقوق بشر به‌وسیله نیروهای نظامی آمریکا (و پیمانکاران آن) در عراق و افغانستان. پس آمریکا مجبور بود تغییر رویه بدهد.

علاقه مردم آمریکا به پیروزی نظامی و جنگ به مقدار قابل توجهی کم شده است. زمانیکه بوش ریاست جمهوری را ترک می‌کرد، ایده جنگ دیگری در خاور میانه غیر قابل تصور بود. خلف او باراک اوباما، قول داد جنگ‌های بوش را خاتمه دهد نه اینکه آن‌ها را زیاد کند.

ولی منطق امپراتوری جنگ، این را نمی‌پذیرد. اوباما در عمل جنگ‌های بوش را توسعه داده و جنگ‌های جدیدی به فهرست جنگ‌های امپراتوری اضافه کرد. البته اشغال همه جانبه و کلی کشوری دیگر اصلاً مطرح نبود، این به خاطر تاکتیک‌ها و مقاومتی بود که توده مردم کشورهای تحت اشغال آمریکا در عراق و افغانستان به کار می‌بردند که واقعاً تأثیر داشت، شاهد آن هم تلاش‌های [ناکام] آمریکا برای به ظاهر “مدیریت” این اشغالگریِ شکست خورده در دو کشور و اضافه کردن و کم کردن مداوم نیروها است. این در حالی است که فرهنگ سیاسی آمریکا، این احساسات ضد اشغالگری مردمی را اصلاً حتی به رسمیت نمی‌شناسد.

در زمان اوباما، آمریکا به هیچ وجه قرار نبود “وظایف امپراتوری” را کنار بگذارد. روش‌های جدید جنگ و ارعاب عبارت بودند از: جنگ‌های مخفیانه، حملات پهبادی، سوءقصدها و اتکا به ارتش‌های محلی و شبه نظامی‌های [موسوم به] جهادی متعلق به رژیم‌های عربی -تا اگر قرار است کسانی کشته شوند، آن‌ها کشته شوند.- به نیابت از طرف آمریکا.

ولی بعداً قیام‌های عربی در سال ۲۰۱۱ شروع شد. آمریکا در آغاز جاخورده بود، چونکه قرار بود این مستبدین طرفدار آمریکا تا ابد سر کار باشند. ولی زمانیکه زین العابدین بن علی رئیس جمهور تونس خلع شد و سپس حسنی مبارک در مصر پائین کشیده شد، حالتی از ترس و وحشت واشنگتن را فرا گرفت.

تظاهرکنندگان در میدان التحریر قاهره در سال ۲۰۱۱ که خواهان پایان یافتن رژیم حسنی مبارک بودند.

ضدانقلاب‌ها

سپس آمریکا شروع به مدیریت و سازمان‌دهی ضدانقلاب‌های عربی کرد. با ائتلاف با عربستان سعودی و امارات متحده عربی (و در مناطقی با قطر) اقداماتی انجام شد تا از وقوع انقلاب‌های واقعی جلوگیری شود. آمریکا سه شرط کلیدی را به عنوان معیارهای قابل‌قبولش در هرگونه تغییر، به آن کشورها تحمیل کرد.

 شرط شماره ۱ – هیچ‌گونه قانونی که عادی‌سازی رابطه با اسرائیل را منع نماید نباید تصویب شود و در هر کشوری که در حال حاضر اسرائیل سفارتخانه دارد باید به کارش ادامه دهد و هرگز بسته نشود.

شرط شماره ۲ – در رژیم‌های طرفدار آمریکا، فرمانده‌های نظامی نمی‌بایست جابه‌جا و یا تعویض گردند.

شرط شماره ۳ – روسای بانک‌های مرکزی باید یا با انتخاب و یا با تائید وزارت خزانه‌داری آمریکا باشد.

اخوان المسلمین توانست قدرت را در تونس، لیبی و مصر به دست آورد. این بعدازآن بود که راشد غنوشی از تونس و هیئتی از شاخه مصری اخوان المسلمین به صهیونیست‌های عضو کنگره آمریکا و “موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک” اطمینان دادند که آن‌ها اقدامی علیه اسرائیل و یا مانعی بر سر راه عادی‌سازی روابط با اسرائیل ایجاد نخواهند کرد. [البته این ادعای نویسنده است و حداقل در مورد غنوشی شواهدی دالّ بر مخالفت با این مسئله وجود دارد./ مترجم]

آمریکا می‌توانست با رژیم‌های تحت حاکمیت اخوان المسلمین تعامل داشته باشد به‌شرط آنکه سیاست خارجی آن‌ها را آمریکا تعیین کند و فرماندهان نظامی آن‌ها به‌وسیله آمریکا انتخاب شوند. این موضوع بخصوص در مصر واقعیت داشت، کشوری که آمریکا به‌طور مرتب رشوه سالیانه‌ای به بخش نظامی آن پرداخت می‌کند تا معاهده صلح با اسرائیل را به مردم مصر تحمیل نماید. (در روزهای نخست قیام سال ۲۰۱۱ معترضین مصری سفارت اسرائیل را آتش زدند و در حال دویدن به دنبال “دیپلمات‌های” اسرائیل به داخل سفارتخانه بودند که با درخواست آمریکا ارتش مصر دخالت کرد و آن‌ها را نجات داد.)

آمریکا خیلی زود فهمید که این تغییرات را می‌تواند اداره کند، به‌شرطی که این تغییرات با استفاده از نیروهای نظامی این کشورهای وابسته، به دقت مدیریت گردد.

در تونس، وقتیکه رژیم امارات متحده ترتیب کودتایی را به‌وسیله ژنرالها [علیه] راشد غنوشی در سال ۲۰۱۴ می‌داد و همینطور زمانیکه امارات سعی کرد دولت طرفدار قطر در لیبی را سرنگون کند، آمریکا انگار که نمی‌دید.

آمریکا “انقلاب‌ها” را بر اساس معیارها و تعاریفی که در تصور خود دارد، نامگذاری می‌کند. با استفاده از شاخکهای حساسی که NGO ها دارند، آمریکا مضامینی را برای مشکلات داخلی کشور هدف، ابداع و مبادرت به پخش آن‌ها می‌کند و خود را طرفدار تغییرات صلح آمیز معرفی می‌نماید. (البته در کشورهای وابسته به آمریکا هرگونه خشونتی علیه اعتراضات صلح آمیز مجاز است.) در حالیکه هرگونه پشتیبانی از گروه‌های مقاومت ممنوع می‌باشد.

براساس دستورات آمریکا، هرگونه کمک مالی به فلسطینیان و هرگونه اعلام پشتیبانی از مقاومت در مقابل اشغالگری و تجاوزات اسرائیل در کشورهای عرب وابسته ممنوع است. حالا اگر این ممنوعیت‌ها با ایجاد اختلافات فرقه‌ای و سخنان ضد شیعه توأم شد، آمریکا اهمیتی به آن نداد تا آنجا که کشورهایی (مثل امارات متحده و عربستان سعودی) گفتمان ضد یهودی را تبدیل به گفتمان دشمنی با شیعه‌ها و علوی‌ها کردند. در سوریه، آمریکا عملاً مسیر ریل قیام عربی را عوض کرد و به رژیم‌های خلیج [فارس] اجازه داد تا معارضین را مسلح کنند که این عمل باعث نجات سیاسی رژیم گردید.

در ماه‌های اخیر عراق و لبنان شاهد اغتشاشاتی بودند که برخی از معترضین محلی نام آن را (به تمسخر و یا با اندوه) ” انقلاب” گذاشتند.

در عراق شروع اعتراضات به علت اخراج یک ژنرال وابسته به آمریکا به نام عبدالوهاب اسعدی بود. (که زیر نظر آمریکایی‌ها آموزش ضد تروریسم دیده بود.) رسانه‌های غربی به سرعت این اعتراضات عراقی‌ها را در بوق و کرنا کردند، چونکه رنگ و لعاب ضد ایرانی در آن دیده می‌شد. وقتیکه معترضین، کنسولگری ایران در نجف را به آتش کشیدند، رسانه‌های غربی این حادثه را ستایش کردند. (پوشش خبری که این رسانه‌ها از سوختن کنسولگری ایران دادند را با پوشش خبری از هجوم عراقی‌ها به سفارت آمریکا در عراق را با هم مقایسه کنید.)

تصاویری از چند صد (یا گاهی چند ده) معترض که علیه ایران شعار می‌دادند بسیار بیشتر از تصاویری که صدها هزار عراقی (یا ایرانی برای این موضوع) که علیه آمریکا تظاهرات می‌کردند، نشر و پخش گردید.

رسانه‌های غربی در اینجا صرفاً بعنوان یکی از ابزار دولت آمریکا عمل می‌کنند. ولی چه چیزی در آن اعتراضات هست که بتوان آن را انقلابی نامید؟ در لبنان، قیامی مردمی و اصیل در جریان است، ولی تا کنون موفق به بیرون کردن این رژیم فرقه‌ای و فاسد از حاکمیت نشده است. بخش اعظم این طبقه حاکم در لبنان، دست نشانده‌های آمریکا و رژیم سعودی هستند.

آمریکا، قیام‌هایی را که در آغاز، مردمی و اصیل و علیه فساد و استبداد بود، تبدیل به موقعیت‌هایی برای بهره برداری سیاسی به نفع رژیم‌های منطقه و علیه دشمنان اسرائیل کرد. رنج و درد مردم لبنان و عراق، نتیجه اعمال دولت آمریکا است. آمریکا برای منافع و هژمونی خود و یا پروژه‌های اشغالگری اسرائیل، دیگر درد و رنج اضافه‌ای نمانده که بر مردم این منطقه اعمال نکرده باشد.

نوشته اسعد ابوخلیل[۲]

ترجمه بهرام زاهدی[۳]

حجت‌الاسلام والمسلمین داود مهدوی زادگان گفت: کتاب شذرات المعارف در دوره اختناق رضا خانی، بیان‌گر استمرار اندیشه سیاسی نزد علمای امامیه است.
به گزارش شبکه اجتهاد، سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین داود مهدوی زادگان با موضوع «خوانش فصل اول از کتاب «شذرات المعارف» برگزار شد. مهدوی زادگان در ابتدای نشست گفت: علمای معاصر جهان اسلام همواره دغدغه انحطاط مسلمین و گذار از آن را داشته‌اند و به همین خاطر، در جنبش‌های اجتماعی حضوری فعال و هدایت گرایانه داشته و دارند. به همین میزان آنان از ساحت نظر نیز غافل نبودند و به موازات کنش سیاسی ـ اجتماعی به تولید ادبیات دینی ـ سیاسی نیز می‌پرداختند. از جمله این آثار علمی، کتاب گرانقدر شذرات المعارف مرحوم آیت‌الله شیخ محمد علی شاه آبادی ره (متولد ۱۲۹۲ ق / ۱۲۵۱ ش – متوفی ۱۳۶۹ ق / ۱۳۲۸ ش) است که حدود سال ۱۳۲۰ شمسی منتشر شده است.

او ادامه داد: این کتاب را به جرأت می‌توان در زمره آثار کلاسیک علمای امامیه معاصر در حوزه فلسفه سیاسی دانست. هر خواننده منصف و آگاهی با مطالعه آن به چنین ارزیابی خواهد رسید. زیرا محتوای کتاب درباره نقد اوضاع سیاسی و اجتماعی موجود و تبیین وضعیت مطلوب سیاسی است. از این رو تلاش می‌شود با خوانش فصل اول این کتاب، به درکی عمیق‌تر از تأملات فلسفی مرحوم شاه آبادی ره در حوزه سیاست دست یابیم.

وی افزود: کتاب شذرات المعارف در پنج «شَذره» فصل یا بخش بندی شده است. شذره در زبان عربی به معنای پاره‌ها یا تکه‌های طلا است و نیز به معنای مهره‌هایی است که در میان رشته مروارید با فاصله مشخصی قرار داده می‌شود. چنانکه به معنای دانه کوچک مروارید هم آمده است. همانطور که از عنوان شذره اول( توضیح المرام الاسلام فی شفاء صدور الانام) آشکار است، مرحوم شاه آبادی به وجود بیماری مزمن در جامعه اسلامی و راه علاج آن بر مبنای عقیده اسلام می‌پردازد. این بیماری و انحطاط به قدری است که جامعه را از صورت انسانیت دور ساخته تا چه رسد به سیرت اسلامی. گرچه متدینین اظهار دردمندی می‌کنند ولی کافی نیست و باید به اسباب و راه علاج آن توجه کرد. علل پیدایش این بیماری در چهار چیز است.

به گفته مهدوی زادگان، عامل نخست؛ غرور مسلمین به حقانیت خود و امر شفاعت است. غرور به حقانیت منشأ شکل گیری «اسلام انفرادی» و ترک امر به معروف و نهی از منکر است. در حالی که «قرآن مجید با اسلام انفرادی» مناسبت ندارد ( ص۴۳ ). غرور به شفاعت منشأ ارتکاب به رذایل اخلاقی است. به عقیده مرحوم شاه آبادی آغاز انحطاط جامعه اخلاق است: «سیر کفر و فسق در ارواح، اسرع است از سیر وبا در ابدان» است(ص ۲۷ ). این امر موجب واگذاری ابواب صنایع و حرف به دشمن مسلمین و قوت گرفتن آنها شده است (ص ۴۴ ).

او درباره عامل دوم یعنی یأس از ظهور سعادت دینی و دنیوی است گفت: اگر جمعی از مسلمین گرفتار عامل ممرضه غرور نیستند، گرفتار چاه پر تباه یأس هستند و خود را از تکلیف مبری و معری می‌‌دانند(۴۵). عامل سوم؛ افتراق مسلمین و انفصام از خیط اخوت است. شاه آبادی ره اختلاط مسلمین با اجانب را عامل این افتراق دانسته است(ص ۴۷)

عامل چهارم؛ نداشتن بیت المال است. مملکت اسلامی محتاج عِده و عُده است وجوب احکام خمس و زکات و دیگر حقوق مالیه در اسلام از همین باب است. سیادت دینی و دنیوی مسلمین در همین امر است (ص ۴۹).

مهدوی زادگان تاکید کرد: مرحوم آیت‌الله محمد علی شاه آبادی در فهم عوامل پیدایش انحطاط مسلمین به عامل مهم‌تری اشاره کرده که عبارت از «جهل به مرام اسلام» است. زیرا محرک اساسی مسلمین در عبور از وضعیت اسفبار سیاسی و اجتماعی، آگاهی جمعی از مرام و عقیده اسلام است. اما این مرام اسلام چیست؟ ایشان مرام اسلام را در دو امر دانسته است. اول: حفظ اختصاص حکومت مطلقه به قرآن مجید. دوم: حفظ اختصاص ولایت مطلقه به مقام مقدس حضرت حجت بن الحسن صاحب العصر و الزمان عج الله فرجه الشریفاست. (ص ۵۱) مرحوم شاه آبادی ره ذیل مرام اسلام دو اصل و چند فرع را ذکر کرده است. هر یک از این اصول و فروع معانی بلندی را در بر دارند.

او ادامه داد: اصل اول بسط معارف و حقایق دیانت در حدود ممالک اسلامی. فصل دوم کتاب، بیان پاره‌ای از این معارف عالیه است. در این فصل به ۲۳ معرفت اشاره شده است. اصل دوم توسعه اجتماعات مذهبی برای ارتباط و دوستی متدینین با یکدیگر که به منزله خیط اخوت است. (ص ۵۳)

مهدوی زادگان درباره فروع نیز توضیحاتی داد و افزود: اول: ترغیب مردم به علما و تشویق محصلین علوم دینیه و ترمیم معاش آنها و تاسیس موسسات تعلیمی (ص ۵۵ ) دوم: استحکام اتحاد فیمابین علمای اعلام. سوم: تأسیس مجله دیانتی برای ترویج مقاصد مذهبی و افعال جمعیت. چهارم: تأدب و تظاهر به شرع و ترک محرمات مطلقا و تعظیم شعائر اسلام و حضور در جماعات اسلامیه. پنجم: اقتصاد در امر معیشت و ترک قیود مضره. ششم: ایجاد شرکت از روی قواعد علمیه برای ترقی تجارت مشروع و صناعت و زراعت. هفتم: ایجاد اساس مقتضی تمکن دادن قرض الحسنه و سد باب ربا. هشتم: تعیین مشاغل مشروعه برای افراد بیکار جمعیت و تمهید وسایل اعانت به ضعفا و فقرا. نهم: دفاع از صدمات غیر مشروعه به حقوق افراد جمعیت. دهم: حضور در مصائب و تشییع جنازه مسلمین و معاشرات اسلامیه. یازدهم: حضور در هفته یکبار در مرکز مخصوص جمعیت برای تحصیل مهمات مذهبی و مذاکرات اسلامیه. دوازدهم: التزام هر یک از معاهدین برای هدایت یک نفر که عمل به مواد مذکور کند. سیزدهم: ارجاع کردن اختلافات حاصله فیمابین افراد جمعیت به هیأت رئیسه. رجوع به غیر محاکم شرعیه موجب خروج از جامعه است. چهاردهم: تشکیل بیت المال از زکوات و اخماس و غیرهما.

او در خاتمه تأملاتی درباره کتاب مطرح کرد و گفت: مرحوم شاه آبادی در ورود به بحث، از پرداختن به مقدمات بعیده پرهیز کرده در اشاره به اصول اساسی اسلام مانند توحید و نبوت و معاد را به مرتکزات مخاطب تکیه کرده است. فصل اول کتاب با مساله انحطاط آغاز شده است. لیکن نظریه انحطاط شاه آبادی منبعث از مرام اسلام است و نه نگاه به توسعه ممالک غربی.

به گفته این محقق، تمام اجزای لازمه برای تدوین فلسفه و نظریه سیاسی را در این کتاب می‌توان مشاهده کرد. با مقایسه و مطالعه تطبیقی می‌توان فهمید که تا چه اندازه مفاهیم اساسی فلسفه سیاسی مرحوم شاه آبادی (ره) در آرای سیاسی شاگرد شان امام خمینی (ره) حضور دارد. مفاهیمی چون حکومت مطلقه اسلام، اسلام سیاسی و نفی اسلام انفرادی، وحدت اسلامی، حفظ جمعیت اسلامی، انحطاط مسلمین و غیره. کتاب کشف اسرار امام خمینی ره سه سال بعد از این کتاب منتشر شده است.

بنابر گزارش خبرگزاری کتاب ایران، حجت‌الاسلام مهدوی زادگان در پایان سخنان یادآور شد: کتاب شذرات المعارف در دوره اختناق رضا خانی، بیان گر استمرار اندیشه سیاسی نزد علمای امامیه است.